τότε..,ξεπερνώντας τον "ρομαντισμό"

(Vincent Van Gogh, blossoming almond branch,1888)

.

Μπορεί να μην είμαι συνεπής-χρονικά- με τις αναρτήσεις,αλλά
με τα στοιχήματα που βάζω είμαι..συνεπέστατη! Η ανάρτηση αυτή ίσως (το πιθανότερο),να μην είχε γίνει ποτέ αν δεν έφερνε ισοπαλία η ΑΕΚ με τον ΑΡΗ..Γιατί αν κέρδιζε,θα είχα κερδίσει το στοίχημα και δεν θα «έπρεπε» να κάνω ανάρτηση με θέμα τον Van Gogh.Kι επειδή ο Van Gogh μού ερχόταν βαρύς μόνος του,..υποχώρησε η άλλη πλευρά κι έτσι έβαλα μαζί και τον P.Gauguin..

Είμαστε στην εποχή που ο Σεζάν κάνει ηρωικές προσπάθειες να ξεπεράσει τον ρομαντισμό,με αποτέλεσμα να έρχεται αντιμέτωπος με γενικότερες τάσεις εκείνης τής περιόδου.Στη Γερμανία τις έλεγαν Jugendstill,στη Γαλλία Art Nouveau,στη Αγγλία και την Αμερική Modern Style..Μανιέρες περισσότερο παρά ύφος.Τέτοια μανιέρα μπορούμε να διακρίνουμε στο ύφος κάποιων καλλιτεχνών που μπορούν να θεωρηθούν και πρόδρομοι τών μοντέρνων κινημάτων.

Ο Βαν Γκογκ,ο Γκωγκεν,ο Μουνκ,ο Σερά,ο Τουλούζ Λωτρεκ που δημιούργησαν ανάμεσα στα 1880 και στα 1900,παρόλες τις διαφορές τους,έχουν ένα κοινό στοιχείο.Το στοιχείο που ο Σεζάν απέρριπτε κατηγορηματικά : Το διακοσμητικό στοιχείο..

(Van Gogh,the sower,1888)

Αν θέλω να είμαι αντικειμενική,πρέπει να πω πως ούτε ο Βαν Γκογκ,ούτε ο Τ.Λωτρέκ ζωγράφιζαν ολοκληρωτικά συμβολικές εικόνες σαν αυτές που απέρριπτε ο Σεζάν ,παρόλο που παρουσιάζουν αναμφισβήτητα κάποια κοινά στοιχεία με τον Μουνκ και τον Γκωγκέν-για δε τον τελευταίο,ο Σεζάν τον χαρακτήριζε περιφρονητικά σαν "κατασκευαστή κινέζικων εικόνων"..Πάντως,δεν είναι υπερβολή και το γεγονός πως διακοσμητικά στοιχεία συναντούμε συχνά στη ζωγραφική και τού Βαν Γκογκ και τού Γκωγκέν.

Μιά δεύτερη υφολογική πηγή αλλαγής εκείνη την εποχή,ήρθε απο την Ιαπωνία.

Με το άνοιγμα τών εμπορικών συναλλαγών,διάφορα γιαπονέζικα περίεργα κομψοτεχνήματα άρχισαν να κατακλύζουν την ευρωπα'ι'κή αγορά..Ειδικά οι γιαπωνέζικες ξυλογραφίες εκτιμήθηκαν αμέσως για την καλλιτεχνική τους αξία.

Μιά γιαπωνέζικη στάμπα φαίνεται στο βάθος στο "πορτραίτο τού Ζολά" τού Μανέ,καθώς και στα έργα τού Βαν Γκογκ "Μπαρμπα-Τανγκύ" και "αυτοπροσωπογραφία με δεμένο αυτί".Το ίδιο και στο έργο "Νεκρή φύση με γιαπωνέζικη στάμπα" τού Γκωγκέν..

(Van Gogh, mulberrytree,1889)

.
Ομως,η πραγματική τους επίδραση φαίνεται απο τις σταδιακές αλλαγές στο ύφος τών γάλλων ζωγράφων.Οι αλλαγές περιελάμβαναν τη χρήση γραμμικών αραβουργημάτων για να περικλείσουν επίπεδες επιφάνειες χρώματος δίχως παραλλαγές τόνων και αποχρώσεων.

Εγκατέλειπαν τη τρισδιάστατη προοπτική και αντιλαμβάνονταν τη ζωγραφική σαν αλληγορική ή συμβολική..

Παρότι πολλοί απο τούς ιμπρεσιονιστές επηρεάστηκαν λιγότερο ή περισσότερο απο τις γιαπωνέζικες στάμπες,ωστόσο η βαθιά επίδραση αυτής τής τέχνης είναι φανερή μόνο στα έργα τού Βαν Γκογκ και τού Γκωγκέν.

Και οι δυό ζωγράφοι θέλησαν να δημιουργήσουν μιά ανάλογη μορφή τέχνης,αλλά χρησιμοποιώντας τη ζωγραφική με λάδι

(Paul Gauguin, by the seashore Martinique,1887)

.
Οταν στα 1886,ο βαν Γκογκ άρχισε να αντιγράφει τις γιαπωνέζικες ξυλογραφίες,χρησιμοποιώντας όμως όχι ξύλο αλλά λαδόχρωμα,προσπαθούσε να προσδώσει σε ένα ευρωπα'ι'κό ζωγραφικό είδος τις αισθητικές αρετές τού γιαπωνέζικου ύφους.Εφτασε μάλιστα στο σημείο να χρησιμοποιεί ανατολίτικες καλαμένιες πένες για τα σχέδιά του με μελάνι,με σκοπό να μιμηθεί την τεχνική τους.

Πάντως,βασικός στόχος του ήταν,να αναπλάσει με το λαδόχρωμα την εκφραστική δύναμη που είχαν οι επίπεδες επιφάνειες τού καθαρού χρώματος.Για το έργο του "η κρεβατοκάμαρα τού καλλιτέχνη στην Αρλ",έλεγε "..είναι απλά και μόνο η κρεβατοκάμαρά μου,μόνο που εδώ όλα πρέπει να τα κάνει το χρώμα και,δίνοντας με την απλότητά του ένα μεγαλύτερο ύφος στα πράγματα,πρέπει να εκφράζει την ανάπαυση ή γενικά τον ύπνο.Οι σκιές και οι σκιάσεις έχουν καταργηθεί.Είναι ζωγραφισμένο με ελέυθερες και επίπεδες χρωματικές επιστρώσεις όπως οι γιαπωνέζικες στάμπες."
(Paul Gauguin, deux thaitiennes)

Ο Γκωκέν υιοθέτησε και αυτό και άλλα γνωρίσματα τής ανατολικής τέχνης με κάπως διαφορετικούς σκοπούς.Εκτιμούσε όσο και ο Βαν Γκογκ την εκφραστική αξία που είχαν οι πλατιές επιφάνειες καθαρού χρώματος.

Εχοντας όμως μελετήσει και τη μεσαιωνική τέχνη,την πρωτόγονη ξυλογραφία και κάποια είδη εξωτικής τέχνης ,ήξερε πως το χρώμα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και συμβολικά και εκφραστικά.

Στη σύγχρονη εποχή,η επιθυμία για αφαίρεση είναι λιγότερο αποσπασματική και λιγότερο ασύνδετη απο αυτές τις πρώτες εκδηλώσεις της. Η έλξη που ασκούσαν οι γιαπωνέζικες ξυλογραφίες στους ιμπρεσιονιστές,η αντίστοιχη έλξη που ασκούσε η πρωτόγονη τέχνη στον Γκωγκέν,οι προσπάθειες τού Σερά για μιά γεωμετρική δομή τής πουαντιγιστικής τεχνικής του,,η ,ετατροπή τής ρεαλιστικής όρασης σε ρυθμό αραβουργήματος απο τον Μουνκ,είχαν σαν κοινό σημείο την αναζήτηση μιάς νέας καλλιτεχνικής οπτικής που έπρεπε να είναι κάπως υπερ-πραγματική,κάτι σαν αρχέτυπη μορφή που το ανθρώπινο πνεύμα θα μπορούσε να βρεί σταθερότητα και ανάπαυση..
S.Welde :Ιμπρεσιονισμός και H.Reed:History of modern painting