"..οι λέξεις είναι λάγνες κουταμάρες.."*

(Manuel Nieto photo - www.manuelnietofotos.blogspot.com)

..παρ' όλα αυτά, είθε ο νέος χρόνος να μην είναι χρόνος υπακοής ή υπομονής αλλά χειρονομίας , ορατότητας , αίσθησης και αισθητικής.

*στίχος απο ποίημα του Ν.Καρούζου 

art brut..

(Ζαν Ντυμπυφέ, jazz band)
. 

Αφορμή να ..ξαναθυμηθώ τον Dubuffet, είναι μιά πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση του THE RETURN  (http://centurycamerareturn.blogspot.com), oπότε ιδού το αποτέλεσμα..
΄Ισως να δείχνει παράξενο, αλλά η ενασχόληση κάποιων μοντερνιστών με τη τέχνη των παιδιών και των παραφρόνων, ήταν ιδιαίτερα σημαντική αφετηρία και για τον Κλέε και για τον Μαξ Έρνστ αλλά και τον Ντυμπυφέ . Μάλλον δε (παρ)ερμήνευσαν τη τέχνη των παραφρόνων,βλέποντάς την σαν μέρος της πριμιτιβιστικής πρωτοπορίας, πιστεύοντας πως εξέφραζε το ασυνήδητο αψηφώντας κάθε σύμβαση με εξαιρετική τόλμη. Φυσικά, οι ψυχαναλυτές είχαν εκφράσει πιό σύνθετες ερμηνείες για τις παρανοϊκές αναπαραστάσεις ή τις σχιζοφρενείς εικόνες.Πάντως οι ερμηνείες αυτές έχουν προβολές και υπάρχουν παραλληλισμοί γι αυτές στη μοντερνιστική τέχνη.
Στομ πρώτο μανιφέστο του σουρεαλισμού, ο Μπρετόν περιέγραφε τον σουρεαλισμό σαν "ψυχικό αυτοματισμό", "μιά απελευθερωτική εγγραφή ασυνείδητων παρορμήσεων με απουσία οποιασδήποτε ελέγχου απο την λογική".
Αν και ο Φρόιντ  ήξερε ελάχιστα απο τη μοντερνιστική τέχνη, γώριζε αρκετά ώστε να είναι επιφυλακτικός απέναντι σ΄αυτή τη τάση.Κατά την άποψή του, το ασυνείδητο δεν είναι απελευθερωτικό (αντιθέτως), και μιά τέχνη απελευθερωμένη απο το απωθημένο ή έστω τις συμβάσεις, "ενείχε κίνδυνο ψυχοπαθολογίας ή ισοδυναμούσε με προσποίηση"..γι αυτό και αποκάλεσε τους σουρεαλιστές "απόλυτα εκκεντρικούς".
                               
Ο Ντυμπυφέ συγκέντρωσε έργα "τέχνης" των διανοητικά ασθενών  (όπως και ιθαγενών, των ναϊφ  και των φολκλορ κάτω απο τον γενικό όρο art brut, με την έννοια του "ακατέργαστου, του πρωτογενούς" σε αντίθεση με την έννοια του "πολιτιστικό και εκλεπτυσμένο". Και μαζί με τον Μπρετόν,τον Ρασιόν, τον Πολάν, ίδρυσαν το 1948 την Compagnie de l' art brut, περιγράφοντας τον καλλιτέχνη που ανήκε στη παρέα σαν απαλλαγμένο απο κάθε σύμβαση.
"Μετά τον ντανταϊσμό, ορίστε ο κακαϊσμός", δήλωσε ένας γάλλος κριτικός μετά απο έκθεση έργων του Ντυμπυφέ το 1946. Και δεν ήταν η πρώτη φορά παρόμοιων κριτικών. Αλλά και γενικά στο Παρίσι οι περισσότεροι κριτικοί χλεύαζαν την "ακαθαρσία".Το κλίμα της εποχής ήταν αφ΄ενός ντροπή που η ανθρωπότητα επέτρεψε το Ολοκαύτωμα αλλά ντροπή και για τη Γαλλία και τη συνεργασία της με τον ναζιστικό μηχανισμό. Το κομμουνιστικό κόμμα θεωρούνταν απο πολλούς καλλιτέχνες ηθικό στήριγμα αλλά η απήχησή του πενιχρή όσο καθημερινά εκδηλωνόταν υπέρ του αιτήματος γοα "σοσιαλιστικό ρεαλισμό". Ο Ντυμπυφέ μέσα στο φορτισμένο μεταπολεμικό κλίμα της απελευθέρωσης - με τους ναζί να έχουν μεταχειριστεί την ανθρωπότητα σαν αναλώσιμη ύλη, τις εκρήξεις στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, με το να αναμένουν όλοι απο την τέχνη τη "λυτρωτική επαναβεβαίωση της ανθρωπιάς της ανθρωπότητας"- δεν  δείχνει να δελεάζεται απο προσποιητές ηθικολογίες ούτε επιθυμεί να επιστρέψει σε προπολεμικές τάξεις πραγμάτων .

.

Την  μεταπολεμική δεκαετία του 1940, ακολούθησε η ψυχροπολεμική δεκαετία του 1950 με την pax americana να επικρατεί και τον υπαρξισμό να γίνεται προϊόν της βιομηχανίας της κουλτούρας. Σ΄αυτό το περιβάλλον, στη τέχνη, οι ρήξεις με τον κώδικα της αφαίρεσης σαν να μοιάζουν μεταξύ τους. Ο Ντυμπυφέ γράφει: "σκοπός μου ήταν , το σχέδιο να αρνείται στη μορφή οποιοδήποτε συγκεκριμένο σχήμα. έπρεπε αντίθετα, να εμποδίζει τη μορφή να υιοθετήσει αυτήν ή εκείνη τη συγκεκριμένη φόρμα.". Το έργο του χλευάζεται σαν γκράφιτι..

Οι συγκεκριμένες εποχές αλλά και οι μοντερνιστικές θεωρίες, φαίνονται ανάγλυφα στην εξέλιξη του έργου του Ντυμπυφέ- γι αυτό, για να τον "γνωρίσει" κάποιος, ας δώσει λίγη προσοχή στο παραπάνω βίντεο που το έργο του εμφανίζεται χρονολογικά στην εξέλιξή του. 
. 

λευκές νότες..

(Katharina Grosse, mixed media, 2010)

τινάζεις τις σταγόνες απο τη βροχή  -επαίτης και φεύγουσα- 

απο τα γκράφιτι της όρασής σου

δε λέω- μετριέται ο χρόνος

ανατοκίζεται  βεβηλώνεται  θριαμβεύει σε τόπους πειρατείας

λατρεύεται ως την αυθαιρεσία της βεβαιότητας ενός τίποτα με βλέψεις όλου

φαιδρή διακωμώδηση συν-ουσίας 

"ζωγραφίζοντας τη μπογιά"

Robert Ryman,1966, Winsor White oil paint on stretched sized linen canvas, 193 x 193 x 8.4 cm, Private Collection, Courtesy Thomas Ammann Fine Art AG, Zürich

H μονοχρωμία εμφανίστηκε πρίν να εμφανιστεί στη "σκηνή" ο Ryman  που έδωσε στίγμα  στα τέλη της δεκαετίας του 1960 κι αφού είχε ασχοληθεί με τη jazz.

Μπορεί να ισχυριστεί κάποιος πως στη μονοχρωμία ενυπάρχει μιά αμφισημία καθώς κάθε έργο μετεωρίζεται μεταξύ δύο αντίθετων σημείων : της καθαρής ιδέας και της απόλυτης ύλης.

Ο Ryman κινείται αποκλειστικά προς τη κατεύθυνση της ύλης (ίσως περισσότερο δίνοντας βάρος στη "διαδικασία" και γι αυτό θεωρήθηκε σαν εκπρόσωπος της process art)

Στον πιό πάνω πίνακα η επιφάνειά του  μοιάζει με πλέγμα μιάς σειράς χειρισμών που αποτελούν ένας χρωστήρας πάχους  5cm που έχει βουτηχτεί σε λευκό ελαιόχρωμα δημιουργώντας παράλληλες γραμμές. οι διακοπές ανάμεσα στις πινελιές (για να ξαναγεμίσει χρώμα ο χρωστήρας)  δημιουργεί μιά σειρά απο κάθετα σημεία σε αντίστιξη προς τα οριζόντια κενά ανάμεσα στις γραμμές και κάνει ορατό το καφετί χρώμα του καμβά.

Robert Ryman.Charcoal, graphite pencil, and casein on newsprint,1958

Ο ίδιος. περιγράφοντας αυτή τη διαδικασία, την ονομάζει σαν απόπειρα να "ζωγραφίσει τη μπογιά".

Σε μεταγενέστερους πίνακες δείχνει να αψηφά τη χρονική συνέχεια και να τον ενδιαφέρει μόνο η απεραντοσύνη (ίσως και η ασυδοσία) του χώρου. Υπάρχουν δηλαδή ασυνέχειες στη πινελιά του που καθιστούν αδύνατη την ανακατασκευή της διαδικασίας των κινήσεων.οδηγώντας έτσι στην ασυνέχεια του ενός μοναδικού αντικειμενου (που στην ουσία καταρρέει - χάνεται σαν ύλη).

  

deskilling..

σπαταλιέται το χρώμα σε προκλήσεις
ένα παιχνίδι μορφών-μίγμα τύχης
ελάχιστο απόθεμα χάους, για ανακύκλωση

αυτάρεσκη κατανάλωση;.. (η τελευταία δεκαετία)

Andy Warhol 

(Στο βίντεο περιλαμβάνεται το έργο του Andy Warhol μόνο κατά τη τελευταία δεκαετία της ζωής του και δεν είναι τραβηγμένο απο το ίδιο το μουσείο του Brooklyn ούτε επεξηγείται απο κάποιον  συνεργαζόμενο curator - ίσως γι αυτό να έχει πολύ ενδιαφέρον )

Μιά απο τις πιό γνωστές φράσεις του Warhol είναι "θέλω να γίνω μηχανή" που συνήθως την ερμηνεύουν σαν επιβεβαίωση της απάθειας  και του καλλιτέχνη και της τέχνης. Ισως εξηγείται έτσι: "είμαι κι εγω μηχανή, κατασκευάζω (ή καταναλώνω) κι εγώ μαζικές εικόνες-εμπορεύματα, ανταποδίδω το καλό (ή το κακό) που λαμβάνω".
Ο ίδιος ο Warhol μιλώντας σ΄έναν κριτικό τέχνης είπε "κάποιος είπε πως η ζωή μου με κυρίευσε. Μού άρεσε αυτή η ιδέα." έχοντας μόλις ορκιστεί  πως έτρωγε το ίδιο γεύμα τη τελευταία εικοσαετία. Κι οι δυό αυτές φράσεις ερμηνεύτηκαν σαν υιοθέτηση της παρόρμησης για επανάληψη που προέρχεται απο μιά κοινωνία μαζικής παραγωγής και κατανάλωσης (from: art since 1900).Αυτός ο μηδενισμός που πρωτοεμφανίστηκε με τους ντανταϊστές,βρήκε την αμφιλεγόμενη εφαρμογή του στη πράξη ,απο τον Warhol.
O ίδιος άλλωστε υποστηριξε " αυτό που δεν μπορείς να νικήσεις, υιοθέτησέ το".

Σε διάφορες χρονικές στιγμές είχε πεί  "μου αρέσουν τα ανιαρά πράγματα", "μου αρέσει να είναι τα πράγματα ακριβώς τα ίδια,ξανά και ξανά", "δεν θέλω να είναι ουσιαστικά το ίδιο, θέλω να είναι ακριβώς το ίδιο. Επειδή όσο περισσότερο βλέπει κανείς το ίδιο ακριβώς πράγμα, τόσο περισσότερο χάνεται η σημασία και τόσο καλύτερα και πιό άδειος νιώθει κανείς" εξηγώντας  την "υιοθέτηση της ανίας- της επανάληψης - της κυριαρχίας".
Στην ίδια συνέντευξη στον κριτικό που αναφέρθηκε πιο πάνω, είπε " όταν βλέπεις μια φρικιαστική εικόνα ξανά και ξανά, αυτή πλέον δεν έχει τον ίδιο αντίχτυπο"..
Ίσως η επανάληψη στον Warhol να "επιχειρεί να συγκαλύψει μια πραγματικότητα που θεωρείται τραυματική, αλλά μ΄έναν τρόπο που υποδεικνύει  παρ΄όλα αυτά αυτή την τραυματική πραγματικότητα"

Με τα έργα της τελευταίας δεκαετίας του,σαν τελευταίο κεφάλαιο της 40χρονης πορείας του στη τέχνη, παράγει πίνακες όσο ποτέ πριν.Παίρνει μέρος στη τάση αναβίωσης της ζωγραφικής κατά τη δεκαετία του 1980. Αυτή την τελευταία του περίοδο, η συνεργασία του με τον Jean-Michel Basquiat (1979), τον οδηγεί στην επιστροφή στη ζωγραφική με το χέρι. Αντί της μαζικής παραγωγής ,πλέον, ανακαλύπτει καινούρια στυλ, τεχνικές και αντικείμενα..

το κλιτό μέρος της σκέψης μου..

(Michelangelo Pistoletto* (detail),2010)

 το προφανές δεν περιγράφεται εύκολα- όπως γράφεις σε νοτισμένο  τζάμι..

ανάλογα με τη γωνία που το κοιτάς, ας πουμε καθισμένος στο πίσω αριστερά κάθισμα του τραμ,βλέπεις μιά λέξη.. 

απο το κέντρο δεξιά ξεχωρίζεις το περίγραμμα μιάς χορεύτριας του Ντεγκά.. 

όρθιος μπροστά αναρωτιέσαι αν είναι μιά εξίσωση .

ο χώρος είναι περιορισμένος όπως και ο χρόνος,όπως και τα μυαλά,και η αντοχή.

χωρίς περιορισμούς ο φόβος. και η αλλοτρίωση. και η εκούσια τυφλότητα.

η προμελετημένη αισχρότητα.

τα εικονογραφημένα αξιώματα χάνουν συνεχώς την ισορροπία τους . πέφτουν απο το γενικό στο ειδικό και τ΄αντίθετο. 

χρόνια τώρα, ίδια δημόσια έκπληξη,  ίδια χονδροειδής

εξομοίωση των αλλοτρίων, απαράλλαχτος κρετινισμός  υποφέρω πιά απο χρόνια φαγούρα. 

το μαύρο άσπρο και με απόλυτη φυσικότητα μέσα σε λυρικές μπλόφες και τσαρλατανισμούς για να γίνεσαι μόνιμη ρεζέρβα και συνένοχος της βλακείας.

απλώς,ζήτημα σκηνοθεσίας.

( υ.γ.μιά μέρα μετά την ανάρτηση, και επειδή αρκετοί φίλοι μου τηλεφώνησαν και μου έγραψαν,με ανησυχία αν είμαι καλά,πρέπει να πω -γελώντας- πως η ανάρτηση δεν είναι προσωπική,κάποιες σκέψεις για την πολιτική και τους πολιτικούς είναι και προφανώς ..απέτυχα να τις διατυπώσω με σωστό στόχο..
ε,οκ,γελάω..)